Συνεχίζοντας το οδοιπορικό μας στα ιστορικά τραγούδια της Ηπείρου θα αναφερθούμε σε ένα ακόμη τραγούδι που σχετίζεται με την απελευθέρωση της Ηπείρου. Πρόκειται για το τραγούδι «Δέλβινο και Τσαμουργιά», που παρουσιάζεται σε δύο μορφές: Την ελληνική και την αλβανική, με διαφορετικό ασφαλώς περιεχόμενο, εάν εξαιρέσουμε τους δύο πρώτους εισαγωγικούς στίχους.
Το τραγούδι αναφέρεται στις αποφάσεις του Συνεδρίου του Βερολίνου (1878) και της ειδικής διασκέψεως του Βερολίνου (1880) που μεταξύ άλλων καθόριζαν ως νέα συνοριακή γραμμή Ελλάδος – Τουρκίας τη γραμμή Πηνειού – Καλαμά. Αποφάσεις οι οποίες, κατά την πάγια τακτική της, δεν έδιναν αποδεκτές από την Τουρκία με αποτέλεσμα το ζήτημα των συνόρων να παραμένει για χρόνια άλυτο και να πιέζει Έλληνες και Τούρκους για την Ήπειρο και τους Αλβανούς. Οριστικό τέλος στη διαμάχη θα δοθεί 35 χρόνια αργότερα, δηλαδή μετά το τέλος των Βαλκανικών πολέμων και τις συνθήκες Λονδίνου (17.5.1913) και Βουκουρεστίου (1.11.1913) που ακολούθησαν.

Δέλβινο και Ταμουργιά

Αρχικά θα εξετάσουμε την αλβανική μορφή του τραγουδιού, που κατά την άποψή μας, παρουσιάζει και το μεγαλύτερο ενδιαφέρον.

Δέλβινο και Τσαμουργιά
δεν τα δίνουν τα παιδιά
για νιζάμ του βασιλιά
του Γιουνάν του κερατά,
πό ‘καμε πέντε παιδιά,
να ζαπώσει την Τουρκιά
κι όλη την Αρβανιτιά.

Το τραγούδι εκφράζει τα συναισθήματα των απλοϊκών Αλβανών έναντι της Ελλάδος και του Βασιλέως Γεωργίου Α’, στη φαντασία των οποίων καθίστατο τρομερός και λόγω της πολυτεκνίας του πίστευαν ότι έμελλε να κατακτήσει ολόκληρη την Τουρκία και την Αλβανία.
Θα πρέπει να σημειώσουμε ότι την εποχή εκείνη, με τη συνθήκη του Αγ. Στεφάνου (3.3.1878), η Ελλάδα είχε ήδη προσαρτήσει τη Θεσσαλία και τμήμα της Ηπείρου μέχρι τον Άραχθο, ενώ δεν είχε μεσολαβήσει ο ατυχής ελληνοτουρκικός πόλεμος του 1897. Οι φόβοι πάντως των Αλβανών εν μέρει επαληθεύθηκαν.

Γλωσσικές παρατηρήσεις
Στίχος 1:
Δέλβινο: Εννοείται ολόκληρη η περιοχή του Δελβίνου, του οποίου η πρωτεύουσα ήταν τότε έδρα διοίκησης.
Τσαμουργιά: Περιοχή της Θεσπρωτίας που περιλαμβάνει τις σημερινές επαρχίες Φιλιατών, Μαργαριτίου και Παραμυθιάς.
Στίχος 3:
Νιζάμ: Τουρκική λέξη που σημαίνει στρατός. (νιζάμης= ο οπλίτης του τουρκικού στρατού).
Στίχος 4:
Γιουνάν: Έλληνας (και Γιουνανιστάν η Ελλάδα). Η λέξη δεν περιέχει υβριστικό ή υποτιμητικό περιεχόμενο. Χρησιμοποιείται από τους Τούρκους μέχρι σήμερα που προέρχεται από την ελληνική λέξη Ίων.
Στίχος 5:
Παιδιά:
Στην Ήπειρο, όπως και σε άλλες περιοχές της Ελλάδος, η λέξη παιδί σημαίνει κυρίως το άρρεν τέκνο. Έτσι κ’ εδώ νοούνται μόνο τα αρσενικά παιδιά του Γεωργίου του Α’ (Κωνσταντίνος, Γεώργιος, Νικόλαος, Ανδρέας και Χριστόφορος).
Στίχος 6:
Ζαπώνω: Ιδοποιούμαι κάτι παράνομα, καταλαμβάνω αυθαίρετα (τουρκ. Zapt = υποδουλώνω, κυριεύω, καταλαμβάνω).

Παραθέτουμε παρακάτω και την ελληνική μορφή του τραγουδιού.
Δέλβινο και Τσαμουργιά
Δεν τα δίνουν τα παιδιά.
Δέλβινο και Τεπελένι,
Πάλε Ελληνικό θα γένει.
Κορυτά κ’ Αγ. Σαράντα
Θα πάρουμε για πάντα
Αργυρόκαστρο κι Αυλώνα
Της Ελλάδος αρραβώνα.
Η ελληνική έκδοση του τραγουδιού ουσιαστικά αποτελεί απάντηση στην αλβανική έκδοση. Αν και φτωχότερη σε στίχο και περιεχόμενο, άδεται με συνοδεία ηρωικού μέλους, χορεύεται κατά τον συνηθέστερο τρόπο των ηπειρωτικών χορών, συρτός στα δύο, ζωηρός και είναι πολύ διαδεδομένος ακόμη και σήμερα.