Πανόραμα

Χτισμένο στην βουνοπλαγιά του βουνού Ντρουγκάνου το χωριό Λύβενα μοιάζει με ένα τεράστιο μπαλκόνι. Βγαίνοντας σ' αυτό το «μπαλκόνι» έχεις μπροστά σου μια απέραντη και πολύ όμορφη θέα. Το μάτι σου φτάνει πολύ μακριά. Η θέα αυτή αρχίζει με τον κάμπο και το λιβάδι του ίδιου του χωριού και στη συνέχεια απλώνεται μπροστά σου όλος ο κάμπος του Βούρκου, πιο πέρα ο κάμπος της Βρύνας, που έχει δημιουργηθεί από την άρδευση των ποταμών της Μπίστρισας, του Καλεσιώτη και της Παύλας, και ακόμα πιο πέρα το βουθρωτό, αξιόλογο αρχαιολογικό μνημείο της ομώνυμης πόλης που έχει ιδρυθεί από τους Έλληνες τον 7° αιώνα π.Χ. Απέναντι από το Βουθρωτό (Μπουτρίντι) και τα Εξαμίλια,  βρίσκεται το ωραίο νησί των Φαιάκων, η Κέρκυρα, τόσο κοντά που φαίνεται σαν να μπορείς να το αγγίξεις απλώνοντας το χέρι και τόσο «μακρινό» για μας όλους τους Έλληνες της Βορείου Ηπείρου για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα, πάνω από 50 χρόνια της ύπαρξης του καθεστώτος του Ενβέρ Χότζια και της παράλογης πολιτικής του αποκλεισμού της Αλβανίας, βάσει της λεγόμενης ιμπεριαλιστικής σοτσιαλιμπεριαλιστικής πολιορκίας.

  Το ίδιο θα μπορούσαμε να πούμε και για τη θέα της Λύβενας. Μπορείς να την αντικρίσεις βγαίνοντας από τους Άγιους Σαράντα προς το Μετόχι και το Φοινίκι και απ' το καθένα από τα χωριά του Βούρκου που μπορεί να βρεθείς. Έχει γύρω στα 120 σπίτια. Λίγα όμως φαίνονται από μακριά. Κυριαρχεί το πράσινο των ελιών και των άλλων δένδρων, όπως συκιές, αχλαδιές, κληματαριές και άλλα. Μοιάζει όμως σαν μια όαση πράσινη επειδή το βουνό πάνω από το χωριό είναι σχεδόν γυμνό και αρκετά βραχώδες. Και οι λόφοι και οι ραχούλες γύρω από το χωριό έχουν απογυμνωθεί. Κάποτε υπήρχαν λόγγοι (δάση) μέχρι πολύ κοντά στα σπίτια. Όλες οι χαράδρες και οι λάκκοι ήταν πυκνό δάσος δύσβατο που μπορούσες να περάσεις μόνο στα μονοπάτια όπως οΤσέτσος, το Κλεισούρι, η Μαρουλή κ.ά.

Τη Λύβενα τη χαρακτήριζε κάποτε μεγάλη ζωντάνια. Είναι ένα χωριό με πλούσιες παραδόσεις σε ήθη και έθιμα, σε τραγούδια και χορούς, σε αγάπη για τη δουλειά και τη μόρφωση. Οι παλαιότεροι που έζησαν έστω και τα παιδικάτους χρόνια προπολεμικά, αλλά και στα πρώτα χρόνια Μεταπολεμικά, μέχρι και το 1960 ίσως, θα θυμούνται τα εύθυμα [γλέντια των Λυβινιωτών στους γάμους, το Πάσχα, τα Χριστούγεννα και την Πρωτοχρονιά, και ιδιαίτερα στο πανηγύρι του Αγίου Γεωργίου, που γιορτάζονταν με μεγαλοπρέπεια και συμμετείχαν φιλοξενούμενοι απ' όλα τα γύρω χωριά. Σήμερα; Αυτά όλα τα βρίσκεις μόνο στη μνήμη των ολίγων κατοίκων που έχουν μείνει στο χωριό. Αν τους ρωτήσεις γι αυτό, θα λάμψει μια στιγμή το βλέμμα τους για τις «παλιές καλές μέρες», όπως λένε, που νοσταλγούν, αλλά γρήγορα βυθίζεται στη σημερινή μεγάλη σιωπή. Τα νιάτα έχουν φύγει οπό το χωριό και βρίσκονται στην Αθήνα και σε άλλα μέρη της μητρικής τους πατρίδας, της Ελλάδας. Προσπαθούν όχι μόνο για μια καλύτερη ζωή. Αυτή όντως την έχουν βρει. Βροσπαθούν να κερδίσουν κάτι, να μάσουν κάποια χρήματα και ίσως κάποιοι να ξαναγυρίσουν να φτιάξουν τη ζωή τους ανθρώπινα, ευήμερα στο χωριό τους. Γι αυτό ίδρυσαν την Αδελφότητα του χωριού εδώ στην Αθήνα. Σκέπτονται πολλά. Το χωριό έχει μεγάλα προβλήματα: λείπει ο δρόμος και το νερό, έχουν καταστραφεί οι εκκλησίες. Όταν λες αυτά, τι σημασία έχει αν σωριάσεις πολλά άλλα; Το μεγαλύτερο κακό 'είναι που λείπουν οι άνθρωποι. Όταν και αν αυτοί γυρίσουν, η  Λύβενα θα ανθίσει.

από το βιβλίο του Κώτσιο Στύλου ¨Η Λύβενα και οι Λυβινιώτες¨