Λύβενα

Ιστορικά για τη Λύβενα… Να γνωρίσουμε το χωριό μας.

Στους πρόποδες του βουνού Ντρουγκάνο, σε 360μ. υψόμετρο είναι χτισμένα γύρω στα 100 σπίτια.
Η ακανόνιστη αμφιθεατρική τοποθέτηση με οριζόντια κατεύθυνση Ν.Δ., η ηλιόλουστη πλαγιά, δίνουν τη δυνατότητα σε όλα τα σπίτια να είναι η αγνάντια του Βούρκου, ως πέρα στην αγκαλιά του Ιονίου.
Η πρώτη επίσκεψη για τον καθένα στο χωριό μας, θα είναι απολαυστική και εκπληκτική, για το φυσικό του τοπίο, που είναι ένα φυσικό καταπράσινο χαλί, με πολλά οπωροφόρα και ελαιόδεντρα μέσα στο χωριό, με τους καθαρούς βοσκοτόπους που απλώνονται από το Δρεπάνι-όρια Ναβαρίτσας-Μεταλόνι-
Λέρα- Μπουσκαβίτσα-Βέλο και έως το Μοναστήρι του Αγ. Νικολάου (Μεσσοπόταμο).
Το πιο αξιοθαύμαστο, για τους επισκέπτες, είναι η πλούσια χλωρίδα από λιβαδόχορτα, θαμνόφυτα, όπως το φασκόμηλο (χαμοσφάκι), η ρίγανη η μαγειρική, το θυμάρι, ο αμάραντος, το θρούμπι (αγριολεβάντα), ο σπαρτός, η σμυρτιά κ.α.. Χαρακτηριστικά της πλούσιας χλωρίδας είναι και τα πολλά αρωματικά, τα οποία είναι φαρμακευτικά και μελίφερτα. Παντού ο τόπος μοσχοβολάει, γι’αυτό και το θυμαρίσιο το αρωματικό μέλι είναι φημισμένο ως το «λυβυνιώτικο μέλι», το καλύτερο της περιοχής.
Δεν είναι μόνο η πλούσια χλωρίδα, αλλά και η πανίδα, ιδιαίτερα τα πολλά κυνηγητικά πτηνά, όπως οι πέρδικες, οι φάσεις, οι καρδερίνες, τα άγρια θηλαστικά, όπως οι λαγοί και αγριόχοιροι. Στους γύρω λόφους και πάνω στο βουνό έβοσκαν κάποτε 4000-5000 αιγοπρόβατα. Τώρα έχουν μείνει μικρά κοπάδια για ατομική κατανάλωση και 2-3 μονάδες αιγοπροβάτων ελεύθερης βοσκής, των αδερφών Στύλου, Βαγγέλη και Νίκου Κουτσιούκη και Σταύρου Μπουζούκα, που εφοδιάζουν την αγορά των Αγ.Σαράντα με γαλακτοκομικά προϊόντα και κρέας.

Η τοπωνυμία του χωριού μας


Λιβανοχώρι ή Μοσχοχώρι, θα ταίριαζε στο χωριόνυμο του γραφικού χωριού, διότι μέχρι στιγμής δεν υπάρχει κάποια άλλη γραπτή ερμηνεία. Θ’αναφερθούμε σε δύο εκδοχές που πιθανόν σε οδηγούν στην ερμηνεία του χωριονυμίου.
Η πρώτη σχετίζεται με το γεγονός ότι το χωριό σχεδόν 6 μήνες το χρόνο πλημυρίζει από ποικίλα βλάστηση με πάρα πολλά αρωματικά, μεταξύ των οποίων το φασκόμηλο (χαμοσφάκι) και η λιβανόσφακα η εύοσμη, γνωστή για τις φαρμακευτικές της ιδιότητες. Όλη η πλαγιά του βουνού μοσχοβολά λιβάνι, λιβανίζει, εκπέμπει ευοσμία λιβανιού, κατά επέκταση οι ντόπιοι με το «λιβάνι» και λιβάνισμα εννοούν και την ευοσμία που εκπέμπουν και τα άλλα εύοσμα φυτά, ιδίως αυτά που γιάνουν (θεραπεύουν), όπως το φασκόμηλο (χαμοσφάκι). Από εδώ είναι και η τοπωνυμία: Λιβανοχώρι, Λιβανάτες. Ιδού και η προέλευση του χωριονυμίου: Λιβήνας ή καλύτερα Λύβενας.
Αυτή είναι μία εκδοχή ή πιθανότητα θα έλεγα για την προέλευση του χωριονυμίου.
Στη σημερινή του μορφή ήρθε από παραφθορά των φωνήεντων από αλλόφωνων, που δρασκέλησαν τον τόπο μας με ιδιαιτερότητα τους νομαδικούς κτηνοτρόφους (Λιάμπηδες, Βλάχους) που νοίκιαζαν λιβάδια ως κοντά στο χωριό, ανά τους αιώνες.
Στα γραπτά ντοκουμέντα (τούρκικα καταστατικά) του 1431-32 το χωριόνυμο γράφεται Luvin (Λουβίν) και Livin. Σε έγγραφο του 1866, ο δάσκαλος Δημήτρης Δαρακλής (Δροβιανίτης) γλωσσολόγος επέμεινε στο «Λίβηνα» ορθογραφικός, θέση η οποία υποστηρίζεται και σήμερα από πολλούς ενδιαφερομένους ερευνητές.
Η δεύτερη εκδοχή, που κυκλοφορεί εδώ, σχετίζεται κι αυτή με την χλωρίδα και συγκεκριμένα με τη λέξη: λιβάδι-λιβάδια=πλήρης χλόη ενός τόπου. Πάντως η ερμηνεία του χωριονυμίου θα χρειαστεί περεταίρω εξερεύνηση.

Οι κάτοικοι του χωριού μας

Οι κάτοικοι του χωριού πάντοτε έχουν ασχοληθεί με την κτηνοτροφία και τη γεωργία. Η μετανάστευση τα τελευταία χρόνια μείωσε σημαντικά την πατροπαράδοτη συνήθεια του κτηνοτρόφου και μελισσοκόμου.
Υπάρχει, όμως η μεγάλη ελπίδα της επιστροφής, γιατί το χωριό αλλάζει όψη, με καινούρια και ανακαινισμένα σπίτια, με περιβόλια και ελαιόδεντρα με την εκκλησία και τα καφενεία στο κέντρο του χωριού. Ο εφοδιασμός του χωριού με πόσιμο νερό, οι πολλές γεωτρήσεις που έχουν γίνει, η σύνδεση του χωριού με την εθνική οδό (αυτή τη στιγμή διακόπτεται από τον ποταμό Μπίστρισα ή Σιμόας στα αρχαία) και η απόσταση, μόλις 16 χμ από τους Αγ. Σαράντα, είναι η άλλη όψη, η μεγάλη ελπίδα της επιστροφής των Λυβυνιωτών στο αγαπητό χωριό.
Στα γραπτά ντοκουμέντα του Μεσαίωνα, το 1431, στα τουρκικά καταστατικά, το χωριό αναφέρεται με 14 οικογένειες (γένη), και το 1582 με 146 οικογένειες. Πλήρωναν στον τούρκο Σπαχή 955 ακτσιέ (άσπρα) και 12860 άσπρα αντίστοιχα. Ήταν ιδιωτικό τσιφλίκι των Τσινίδων (αγάδων από το Δέλβινο). Οι Τσινίδες προσπαθούσαν να μετατρέψουν τα χωριά Λύβενα και Βελιάχοβο σε λιβάδια αδειάζοντάς τα από τα νοικοκυριά τους, αλλά δεν τα κατάφεραν λόγο της σθεναρής αντίστασης των κατοίκων που αποκορυφώθηκε το 1918.

Λίγο μετά την εξισλαμοποίηση του κάζα του Δελβίνου (1780-1790) η βλέψη των Τούρκων και τουρκοαλβανών στράφηκε και στα χωριά του σαντζακιού που ήταν τιμάρια (τσιφλίκια) και οι σπαχήδες έκαναν το νόμο με τους φτωχούς ραγιάδες. Ο σπαχής της Λύβενας Σίμος Κοντός (κατά Ήπειρο χρονικά 1856) πιέστηκε να ανακαλέσει το θρήσκευμα του και να ονομαστεί σε Ισούφ, με σκοπό να ισλαμιστούν και οι κολίγοι του, βρήκε την σθεναρή αντίσταση των ορθοδόξων , πολλοί από τους οποίους εγκατέλειψαν τα νοικοκυριά τους και πήραν το δρόμο της προσφυγιάς. Αυτή ήταν η κυριότερη αιτία της συρρίκνωσης στα τέλη του 18ου αιώνα στο χώρο που διαβιούσε το ελληνικό ορθόδοξο στοιχείο. Η Λύβενα από 1466 νοικοκυριά το 1583 ήρθε στα 12 το 1852.
Στον πόλεμο του Λεκουρσίου εναντίων των τούρκων έδωσαν το παρόν 40 άντρες από τη Λύβενα.
Αξίζει εδώ να αναφέρουμε ότι γύρω στο 1900 (η Λύβενα ήταν Κεφαλοχώρι εκείνη την εποχή), όταν οι Τούρκοι κάλεσαν τους Λυβυνιώτες στο Δέλβινο να υπογράψουν για να γίνει η Λύβενα τσιφλίκι τους, οι Λυβυνιώτες δεν το δέχτηκαν ποτέ, και στην επιστροφή για το χωριό, στον Αντελικό, οι Τούρκοι σκότωσαν τον τότε Δημογέροντα του χωριού, Νικόλα Κουτσιούκη, τον Νικόλα Στύλο, τον Κυριάκο Βαλερά κ.α…(11 άτομα, μία γυναίκα και 10 άντρες). Όπως επίσης και γύρω στο 1912 όταν ξαναήρθαν οι Τούρκοι στο χωριό μας ο τότε Δημογέροντας Λάμπης Κώτσιας δεν πήγε στο βουνό για να κρυφτεί όπως όλοι οι άλλοι, αλλά παρέμεινε εκεί, για να προστατέψει τις περιουσίες των συγχωριανών, και όταν μετά από μία εβδομάδα επέστρεψαν, τον βρήκαν σκοτωμένο κοντά στο πηγάδι του Νικόλα.

ΑΥΤΟΙ ήταν οι ΠΕΣΟΝΤΕΣ, οι ΗΡΩΕΣ, οι ΠΑΤΡΙΩΤΕΣ, οι Πραγματικοί Λυβυνιώτες!!!
ΑΥΤΟΥΣ πρέπει εμείς να έχουμε ως πρότυπο, να τους τιμάμε!!!
Οι Λυβυνιώτες συμμετέχουν εθελοντές στην τσέτα του Δελβίνου (1911) κατά των Τούρκων και το 1920 κατά της ιταλικής εισβολής στην πόλη της Αυλώνας. Το 1912 το χωριό κάηκε ολόκληρο από φανατικούς ισλαμιστές. Στον Αντιφασιστικό Αγώνα ήταν ενταγμένοι από την πρώτη έκκληση, γύρω στους 16 εθελοντές στο κίνημα εναντίων των κατακτητών Ιταλών και Γερμανών στο 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο. Στήριξαν εφεδρικά και οικονομικά την απελευθέρωση του τόπου, για τα δικαιώματα, τη δική τους Γή και για δικαιοσύνη. Μετά την κατοχή εντάχθηκαν στον γεωργικό συνεταιρισμό με κτηνοτροφική κατεύθυνση.

Οι Λυβυνιώτες είναι απλοί, εργατικοί, καλοί κτηνοτρόφοι, αρκετά πεισματάρηδες για το δίκιο τους και φιλομαθείς. Σε μια σύντομη αναδρομή στο παρελθόν, μαθαίνουμε ότι οι Λυβυνιώτες άρχισαν νωρίς τα γράμματα, ακόμα από το 1925 (τουρκικό ημερολόγιο) όπου είχε παιδιά στο κατηχητικό (μοναστηριακά) του Αϊ Νικόλα, Μεσσοποτάμου. Ο παπά Κλήμης όπως λένε οι μαρτυρίες, εδώ έμαθε τα πρώτα γράμματα. Το 1860 άνοιξε άνοιξε κανονικό σχολείο υπό την εποπτεία της Μονής Δρυιάνου με κληροδοτήματα εκ Βλαχίας (Ρουμανίας) Ηπειρωτών ευεργετών. Λειτούργησε με πολλές διακοπές, με τη γνωστή διακοπή του 1866, διότι υπήρχαν παρατυπίες στα φιλοδωρήματα (προσφορές).
Μετά την κατοχή, το 1945, στη Λύβενα άνοιξε κανονικό δημοτικό σχολείο. Το 1958 άνοιξε εφτατάξιο, το οποίο λειτούργησε μέχρι το 1992. Οι μαθητές αναδείχτηκαν πάντα φιλομαθείς και ικανοί στα γράμματα. Γι’αυτό σήμερα το χωριό αριθμεί περίπου 100 και πλέον τελειόφοιτους, τριτοβάθμιας εκπαίδευσης σε διάφορους κλάδους (δασκάλους, γεωπόνους, κτηνίατρους, γιατρούς, οικονομολόγους, πολιτικούς μηχανικούς, ηλεκτρονικούς μηχανικούς,  ακόμα και μέχρι στα υψηλά κρατικά αξιώματα συμμετείχαν πολλοί Λυβυνιώτες).
Το σχολείο υπάρχει και σήμερα αλλά δυστυχώς λόγο έλλειψης μαθητών, δεν λειτουργεί.
Συγχαρητήρια πολλά χαίρουν οι απομείναντες Λυβυνιώτες που συνεχίζουν να εργάζονται στα πατρώα εδάφη, την Γή των προγόνων μας, με τις αξιοθαύμαστες φυσικές καλλονές, με πολλές δυνατότητες όχι μόνο για επιβίωση, αλλά και προκοπή.

Τάσος Κουτσούκης:

Μέλος του Δ.Σ. του Συνδέσμου Ελλήνων Ομογενών, νομών Δελβίνου & Αγ. Σαράντα.

Υ.Γ.: Το ιστορικό κείμενο της Λύβενας έγινε σε συνεργασία με τον ιστορικό ερευνητή της Επαρχίας Μεσσοποτάμου κ. Γρηγόρη Αναγνώστη.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *